W hrabstwie Somerset na południowym zachodzie Anglii producent cydru Thatchers sprawdza na 3800 drzewach, które odmiany jabłoni poradzą sobie z mokrymi zimami i długą suszą. W tym roku firma miała najwcześniejsze zbiory w swojej 122-letniej historii, więc takie próby mają bardzo praktyczne znaczenie.
Sad doświadczalny: każdy rząd to inna odmiana
Na farmie Myrtle Farm w jednym rzędzie rośnie 100 drzew tej samej odmiany. Wszystkie rzędy przeszły przez ten sam mokry sezon zimowy i letnią suszę, a ich reakcje są teraz porównywane. Celem jest wyłonienie odmian odpornych na choroby i szkodniki, które dobrze owocują i znoszą ekstremalną pogodę.
Punktem wyjścia jest kolekcja 458 odmian jabłoni cydrowych. Prawie 30 lat temu ojciec obecnego dyrektora firmy, John Thatcher, pobrał sadzonki z zamykanej stacji badawczej Long Ashton, założonej w 1903 roku. Najpierw ocenia się, z których jabłek wychodzi najlepszy cydr. Potem sprawdza się, jak drzewa radzą sobie w warunkach nowoczesnego sadu. Najlepsze trafiają do prób na 100 drzewach.
Czasu jest mało, bo drzewo wchodzi w owocowanie po siedmiu latach i może rosnąć nawet 40. „To nie dzieje się z dnia na dzień” – mówi Martin Thatcher, dyrektor zarządzający firmy.
Czego szukają sadownicy
- Odporności na choroby i szkodniki, by ograniczyć opryski.
- Terminu kwitnienia, który zgrywa się z aktywnością trzmieli i pszczół.
- Mniejszych wymagań co do zimowego chłodu. Jabłonie potrzebują dłuższego okresu zimna, by zakończyć spoczynek, a w zeszłym roku chłodu mogło być za mało.
Dobrze wypadł w tym roku jonagold, który według zarządzającego sadem Chrisa Muntza Torresa rośnie dobrze niezależnie od pogody. Wiąże to z silnym systemem korzeniowym.
Kwiaty, owce i mniej podlewania
Oprócz doboru odmian sadownicy zmieniają metody uprawy. Na Myrtle Farm sieje się pasy dzikich kwiatów, które przyciągają owady żywiące się szkodnikami, na przykład mszycą jabłoniową. Badania wskazują, że takie rozwiązanie może oszczędzić sadownikom do 3000 funtów rocznie na hektar. Według Nigela Jennera z firmy AM Fresh UK z pasów skorzystało już około 70 proc. niezależnych plantatorów, czyli około 220 gospodarstw.
Nowe podejście dotyczy też wody. Plantatorzy mierzą deficyt wilgoci sondami neutronowymi i celowo pozwalają, by górne 65 mm gleby przeschło. Drzewa mają wtedy głębiej szukać wody, a sad potrzebuje mniej nawadniania.
Thatchers poprawia też glebę. Przed sadzeniem na polu sieje się mieszanki traw, roślin motylkowych i ziół, na przykład cykorii, a potem wypasa tam owce. Firma podaje, że po trzech latach parametry gleby ważne dla jabłoni poprawiają się o co najmniej 20 proc. Z 14 tysięcy drzew posadzonych w marcu 2025 roku przeżyło ponad 99,9 proc., mimo dwóch bardzo suchych lat.
Zmiana klimatu otwiera też nowe możliwości. Jenner mówi, że w Wielkiej Brytanii udaje się już uprawiać odmianę Pink Lady, co jeszcze dekadę temu wydawałoby się niedorzeczne. Plantatorzy testują też odporną na parcha odmianę magic star. Parch to główna choroba, przeciw której trzeba opryskiwać sady co 7–10 dni.
Co to oznacza dla Polski
Artykuł dotyczy Wielkiej Brytanii, ale problemy są znane także u nas. Polska należy do największych producentów jabłek w Europie, a susze, kapryśne wiosny i konieczność ochrony przed parchem dotyczą również polskich sadowników. Wyniki z Somerset nie przełożą się wprost na polskie warunki, bo o przydatności odmiany decydują klimat i gleba. Kierunek zmian może jednak być podobny: odmiany odporniejsze na choroby, mniej oprysków, lepsza gleba i rozsądniejsze gospodarowanie wodą.
Dla konsumenta oznacza to, że jabłka i cydr za kilkanaście lat mogą pochodzić z innych odmian niż dziś. Sady sadzi się na dekady, więc decyzje podejmowane teraz zaważą na tym, co trafi na półki w przyszłości.
Źródło: The Guardian – „Drought, early harvests and wet winters: can an experimental orchard save the UK’s cider industry?”
