Wojna między USA a Iranem utknęła w martwym punkcie: walk na pełną skalę nie ma, ale nie ma też porozumienia. Teheran deklaruje, że chce wyjść ze stanu „ani wojny, ani pokoju”, a Waszyngton na razie stawia na presję gospodarczą. Eksperci ostrzegają, że ta równowaga jest bardzo krucha.

Czego chce Teheran

Mohammad Bagher Ghalibaf, przewodniczący irańskiego parlamentu i główny negocjator, powiedział Al Jazeerze, że Iran jest otwarty na umowę. Miałaby ona przewidywać zawieszenie broni i ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz. Według Ghalibafa „piłka jest teraz po stronie amerykańskiej”.

Iran przedstawił siedem warunków, po których spełnieniu zgodziłby się na zawieszenie broni i wznowienie rozmów pokojowych za pośrednictwem Kataru. Wśród nich są:

  • zniesienie amerykańskiej blokady morskiej irańskich portów,
  • złagodzenie sankcji,
  • uwolnienie zamrożonych irańskich środków,
  • zakończenie działań wojennych na wszystkich frontach,
  • formalne ogłoszenie końca wojny.

Ghalibaf przekonuje, że te punkty były już częścią memorandum uzgodnionego z USA w Islamabadzie w czerwcu. Jego zdaniem trzeba je wdrożyć, zanim Iran wróci do negocjacji. Szef amerykańskiej dyplomacji Marco Rubio nazwał jednak te żądania „nieakceptowalnymi”. Z drugiej strony Katar zapewnia, że „pracuje niestrudzenie” nad rozwiązaniem kryzysu, a Donald Trump po spotkaniu z katarskim premierem mówił o „rozpędzie ku zakończeniu konfliktu”.

Ormuz jako karta przetargowa

Głównym atutem Iranu jest Cieśnina Ormuz. Teheran twierdzi, że decyduje, które statki i jakimi trasami mogą nią przepływać. Ataki na tankery płynące „nieautoryzowanymi” szlakami zakłócają żeglugę. Według danych firmy Kpler, cytowanych przez Reuters, w sobotę 7 listopada cieśninę przepłynęło tylko pięć statków towarowych, a w niedzielę żaden. Tydzień wcześniej w weekend było to 31 przejść.

Irańska Gwardia Rewolucyjna poinformowała też o „potężnej eksplozji” w środę wieczorem, która zatrzymała dwa supertankery na trasie uznanej przez nią za nieautoryzowaną. Statki miały przewozić łącznie ponad cztery miliony baryłek ropy. Analitycy zauważają, że takie incydenty pozwalają Iranowi utrzymać główną dźwignię nacisku na Waszyngton. Ghalibaf zapowiada zaś, że cieśnina „nigdy nie wróci” do stanu sprzed wojny.

Waszyngton gra na czas, ale do kiedy

Trump stanął między wznowieniem niepopularnej wojny a ustępstwami wobec Iranu. Na razie wybrał trzecią drogę: zaostrzył sankcje, utrzymał blokadę irańskich portów i ogłosił operację mającą odciąć lądowe szlaki, którymi Iran przewozi zaawansowaną broń i technologie.

W administracji nie ma zgody co do dalszych kroków. Według Axios Rubio uważa, że presja ekonomiczna działa, a wiceprezydent JD Vance naciska na wynegocjowanie umowy. Za utrzymaniem nacisku mają być sekretarz skarbu Scott Bessent, szef CIA John Ratcliffe i doradca Jared Kushner.

Albert Vidal z Międzynarodowego Instytutu Studiów Strategicznych ocenia, że USA są nieco bardziej skłonne tolerować impas niż Iran. Zwraca jednak uwagę, że po wyborach midterm Demokraci mogą w styczniu wykorzystać kontrolę nad budżetem, by utrudnić prowadzenie operacji wojskowych. Ograniczeniem mogą być też niedobory przeciwrakiet do zwalczania pocisków balistycznych. Iran sygnalizuje z kolei, że w razie eskalacji może uderzyć w infrastrukturę cywilną i bazy USA w regionie, co wciągnęłoby w wojnę kraje Zatoki.

Ali Vaez z International Crisis Group podsumował to tak: „Tragedia polega na tym, że obie strony wiedzą, jak rozpocząć kolejną rundę walk, ale żadna nie wie, jak ją kontrolować ani zakończyć”.

Co to oznacza dla Polski

Polska nie jest stroną konfliktu, ale skutki zakłóceń w Cieśninie Ormuz widać na całym świecie. To jeden z kluczowych szlaków handlu ropą, więc napięcia wokół niego wpływają na notowania surowców. Ceny ropy na rynkach światowych przekładają się zwykle na ceny paliw także w Polsce i innych krajach UE, choć skala zależy od wielu czynników.

Dla czytelnika najważniejsze jest to, że impas nie oznacza spokoju. Eksperci zgodnie uznają obecną sytuację za niestabilną. Dalsze ataki na tankery albo powrót do otwartych walk mogłyby utrzymać napięcie na rynku energii. Rozmowy przez katarskiego mediatora to na razie jedyny widoczny kanał wyjścia z impasu.

Źródło: Al Jazeera – „‘No war, no peace’: Can Iran break the deadlock with the US?”

Author

artexint.com.pl chuck.com.pl annbradforddesign.com